Belangrijke instrumenten om tot een slagvaardige en performante overheid te komen zijn namelijk interne controle (organisatiebeheersing) en interne audit (sluitstuk interne controle en drijvende kracht om het systeem uit te bouwen). Meten is immers weten! Daarmee gepaard gaan natuurlijk meer autonomie voor onze overheidsdiensten, gekoppeld aan meer verantwoordelijkheid en verantwoordingsplicht. Dit alles in het kader van responsabilisering en zelfcontrole.

Het doel is niet alleen een efficiënte en effectieve overheid, maar ook een economisch, ethisch en ecologisch verantwoord optreden, gericht op de klant. Dit kan ondermeer via depolitisering, informatisering, digitalisering en de aanpassing van het teveel aan (rigide) regels, samen met de noodzakelijke besparingen. Een extra drijfveer voor de modernisering van onze overheid ligt in het verhogen van de kwaliteit. Daar ligt onze concurrentiekracht en is er zeker ruimte voor verbetering.

Het probleem van de Belgische overheid is de vaststelling dat de kostprijs niet in verhouding staat tot de geleverde diensten. Interne controle en audit kunnen het probleem niet alleen detecteren, maar ook oplossingen aanreiken. Met die oplossingen kunnen we de federale overheid hervormen. Maar deze hervormingen mogen niet beperkt blijven tot het federale niveau. Onze staat dient immers hervormd te worden over alle niveaus heen. Daarbij moet gestreefd worden naar een betere bevoegdheidsverdeling en betere samenwerking tussen de verschillende niveaus. Er moet bijvoorbeeld een einde komen aan het consumptiefederalisme. Die fiscale responsabilisering kan bereikt worden door de financieringswet aan te passen.

Het doel van al deze hervormingen moet een win-win-win situatie zijn, zowel voor de burger, de gemeenschappen en de gewesten, als voor de federale overheid. De geprefereerde methode is het gestructureerd overleg tussen alle betrokken actoren. Het gaat dan uiteraard om lange termijn denken en om een stapsgewijs proces met permanente evaluatie en verbetering. Dit alles in een sfeer van vertrouwen en loyaliteit. Dat is de uitdaging waar we voor staan. Iedereen kan daar wel bij varen: de Vlaming, de Waal, en de Brusselaar!

Wie efficiëntiewinsten zegt, zegt echter ook: even goed of beter doen met minder mensen. We moeten daar geen doekjes om winden.

De vergrijzing van het overheidspersoneel biedt in dat opzicht een historische opportuniteit. Om het personeelseffectief te verminderen volstaat het een deel van diegenen die met pensioen gaan niet te vervangen. In de voorbije dagen spraken vicepremier Steven Vanackere en minister Vincent Van Quickenborne zich al in die richting uit. In de komende tien jaar zouden 15.000 van de 80.000 jobs bij de federale overheid kunnen verdwijnen zonder sociale tol door een politiek van selectieve niet-vervanging.

Minstens even belangrijk als het aantal niet-vervangingen, is echter de keuze van wáár in de overheidsdiensten moet worden vervangen en waar niet of nauwelijks. Het lijkt ons op dit ogenblik bijvoorbeeld niet aangewezen vertrekkende cipiers of wijkagenten niet te vervangen. Anders ligt dat voor het personeel in sommige administratieve overheidsdiensten. Daar kan men zich afvragen of het nog nodig is laaggeschoolden die met pensioen gaan stelselmatig te vervangen door nieuwe laaggeschoolden. Het gebruik van e-mail moet de taken van een aantal bodes intussen toch al overbodig hebben gemaakt

Het is echter een illusie te denken dat wij als politici de kennis in pacht hebben om te bepalen waar die efficiëntiewinsten precies te vinden zijn. Het zijn de leidinggevende ambtenaren die dat het best weten. Zij weten ook welke investeringen in opleiding, ICT of gebouwen of welke wetswijzigingen daartoe nodig zijn.

In die zin is het hoog tijd dat de regering de hand uitsteekt naar de leidinggevende ambtenaren en met elk van hen een efficiëntieplan afspreekt voor de periode 2010-2015. Daarin moeten niet alleen afspraken komen over efficiëntiewinsten, maar ook over de daarvoor benodigde middelen. Het halen van de efficiëntiedoelen moet ook een belangrijk deel uitmaken van de evaluatie van de leidinggevenden.

In Engeland is men al jaren bezig met die oefening. Daar werden concrete afspraken over efficiëntiewinsten al in 2004 vastgelegd in het Gershon-rapport. De opvolging en evaluatie gebeurt door de Nationale Auditdienst. Dat dat geen overbodige luxe is, blijkt uit het feit dat zij in hun tweede voortgangsrapport (februari 2007) concluderen dat van de 13,3 miljard pond (14,5 miljard euro) aan gerapporteerde efficiëntiewinsten er 3,1 miljard pond (3,4 miljard euro) hoogst twijfelachtig is.

Een dergelijke onafhankelijke screening is dus van het grootste belang. Anders ontstaat vrijbuitersgedrag waarbij sommige overheidsdiensten efficiëntiewinsten groter voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn. Enkel met behulp van objectieve audits kunnen efficiëntieplannen resultaat opleveren.

Laat ons dus zo snel mogelijk beginnen met efficiëntieplannen waarvan de correcte uitvoering wordt opgevolgd door auditdiensten. De komende generaties zullen er wel bij varen.

Guido De Padt

Met als titel “zeg niet “besparingen”, zeg liever efficiëntiewinsten” stelt Prof. J De Caluwe (filoloog) in de krant “de Morgen” van 29 september dat we meer en meer last krijgen van “verhullend politiek taalgebruik”.
“Vergrijzing” werd “verzilvering” en “laaggeschoold” heet voortaan “kortgeschoold”. Prof. De Caluwe vergeet evenwel te melden dat dit geen typisch politiek fenomeen is. De boerenknecht noemt sinds lang “agrarisch medewerker”en de poetsvrouw is sinds geruime tijd een “sanitaire helpster”.
Emancipatorische gevoelens en de evoluties in het internationaal vakjargon hebben hier ongetwijfeld mee te maken.
Kris Peeters, de Vlaamse Minister-President, wil de term besparingen vermijden en heeft het dus liever over efficiëntiewinst, aldus de professor.
De negatieve connotatie rond en met betrekking tot dit begrip binnen de overheid wordt door dergelijke uitspraken in leven gehouden en versterkt.
Evenwel volledig ten onrechte. Wat is er immers mis mee als een bedrijf of de overheid even goed wenst te presteren doch met minder middelen of beter wenst te presteren met dezelfde middelen en zelfs beter met minder middelen ? Waarom zou een overheidsdienst haar werkprocessen niet in vraag mogen stellen om doelmatiger en dus misschien ook wel goedkoper te kunnen werken ?
En uiteraard is de term efficiëntiewinst afkomstig uit de managementscultuur, maar ook daar is niets mis mee.
De filoloog zoekt evoluties,relaties en duiding met betrekking tot het gebruik van “synoniemen”zoals daar zouden zijn “besparing-sanering-snoeien” e.d..
Wij als overheid, en in het bijzonder als regeringscommissaris voor een efficiënte overheid zoeken methodes om de risico’s binnen het overheidshandelen te detecteren en met behoud van dezelfde input op vlak van personele middelen, werkingsmiddelen en investeringen nog betere en performantere resultaten te boeken. Dit zijn nu net efficiëntiewinsten en hier is de link met botweg besparen totaal imaginair !
Als we uitgaan van de terechte premisse dat de overheid er is voor de burger, zoals de aarde draait rond de zon, dan zijn alle inspanningen die erop gericht zijn de overheid zuiniger,doeltreffender en doelmatiger te laten functioneren,heilzaam voor de burger en de samenleving.
Het streven naar efficiëntiewinsten is aldus zowel een middel als een doel.