Wel, laat ons dan misschien eerst beginnen bij mijn wettelijke opdracht. Mijn aanstellingsbesluit van 17 juli 2009 formuleert die o.a. als volgt : “een voorstel doen van proces voor de invoering van interne audit”.
Eigenlijk zou je dit gemakkelijk kunnen vergelijken met bandwerk in een fabriek, bijvoorbeeld een autofabriek. Bij het opstarten van een productielijn moeten er productie- en veiligheidsprocedures worden afgesproken die ervoor zorgen dat elk onderdeeltje van de wagen correct en veilig geïnstalleerd wordt en dat de wagen tijdig van de band rolt. In managementjargon noemt met deze procedures “de interne controle” of “risicobeheersing”.
Maar zo een interne controle op zich volstaat niet. De autofabrikant mag namelijk niet wachten tot er een panne is in de productielijn of tot er een arbeidsongeval gebeurt. Er moet regelmatig door een onafhankelijke dienst gecheckt worden of de productie- en veiligheidsprocedures correct nageleefd worden en of er ook wel efficiënt gewerkt wordt. Hier spreken we dan van “interne audit”.
Audit staat eigenlijk voor analyse en aanbeveling en is een instrument voor het management om ervoor te zorgen dat het morgen beter gaat.
In de privé-sector is audit reeds jarenlang ingebed in de structuren van de meeste bedrijven.
Doch wat de overheidssector betreft, ligt er nog heel wat werk op de plank. Daar bestaat nog geen echte auditcultuur.
De tijd dat de overheid enkel beoordeeld wordt op het feit of haar beslissingen wel wettig en rechtmatig zijn, is al lang voorbij. De overheid moet aan de burger de garantie bieden op een goed openbaar bestuur, op doeltreffendheid en klantvriendelijkheid. De overheid is er immers voor de burger en niet omgekeerd.
En om te kunnen analyseren of de overheid het wel goed doet, zijn nu net de processen van interne controle en audit ontwikkeld.
Welnu, het is mijn taak om deze systemen te laten invoeren bij de 22 federale overheidsdiensten waarvoor ik bevoegd ben.

-hoeveel mensen werken er bij en voor de federale overheid? grote departementen? Deel van de totale begroting?

Bij de federale overheid werken iets meer dan 142.000 mensen. Daarvan werken er een kleine 40.000 voor het leger, 15.000 bij de federale politie en 12.000 in de rechtbanken. Van de overige 75.000 werken er ongeveer 60.000 bij de Ministeries. Het Ministerie van Financiën neemt met 30.000 ambtenaren ongeveer de helft van die tewerkstelling voor zijn rekening. Daarnaast zijn de belangrijkste werkgevers het Ministerie van Justitie (12.500 werknemers), het Ministerie van Binnenlandse Zaken (5.000) en het Ministerie van Economie (2.500). Buiten de ministeries werken er bij de federale overheid nog ongeveer 15.000 personen bij een dertigtal specifieke instellingen zoals het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid, het Federaal Agentschap voor de opvang van Asielzoekers of het KMI.

In de instellingen van de sociale zekerheid zoals de RVA en het RIZIV zijn er daarnaast nog een kleine 15.000 personen actief. Wanneer we de federale overheid en de sociale zekerheid samentellen, heeft de federale overheid dus zeggingschap over ongeveer 157.000 werknemers. Dat is bijna 20 % van het totaal van 787.000 personen die in ons land in overheidsdienst werken.

Bij de regionale overheden (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Duitstalige Gemeenschap) werken immers nog eens 343.000 personen (44% vh totaal), voornamelijk in het onderwijs. Bij de steden en gemeenten, OCMW’s en provincies, ten slotte, zijn er 287.000 mensen aan de slag (36%).

De uitgaven voor de werking van de federale overheidsdiensten en de instellingen van de sociale zekerheid bedragen iets minder dan 10% van de totale overheidsuitgaven (15 mld euro op 159 mld euro). [Dit is logisch want ongeveer de helft van de overheidsuitgaven gaat naar sociale uitkeringen (pensioenen, werkloosheid, gezondheidszorg, kinderbijslag).]

-wanneer werkt een overheidsdienst efficiënt?

De burger verdient het dat de diverse overheidsdiensten efficiënter gaan werken. Wij zullen ook onderzoeken of er niet met minder middelen even goed of zelfs nog beter kan worden gewerkt. In tijden van economische crisis zou het immers onverantwoord zijn dat overheidsdiensten niet doelmatig met overheidsgeld omspringen.
Maar zoals ik reeds eerder aanhaalde, staat de burger voor mij nog altijd centraal. De burger is de klant van de overheid en moet correct bejegend worden. Ik heb dan ook het voornemen om als een soort “ombudsman” een aantal dienstverleningen van de overheid in kaart te brengen en te laten nagaan of het niet beter kan. De burger zal hierbij ook betrokken worden in die zin dat ik een meldpunt op mijn website zal voorzien.

Een overheidsdienst werkt efficiënt wanneer hij zijn opdracht correct vervult met een zo klein mogelijke inzet van belastingsgeld.

-onderzoeken de diensten niet voortdurend deze efficiëntie, zoals de meeste organisaties? welke zijn de huidige instrumenten van personeelsbeleid (selectie, beoordeling, beloning..)

In een ideale wereld zouden overheidsdiensten inderdaad constant bezig moeten zijn met het verbeteren van hun efficiëntie. Je werkt tenslotte met andermans belastinggeld. Streven naar efficiëntie zou in die omstandigheden een morele plicht moeten zijn.

Helaas is de werkelijkheid soms anders. Reden daarvoor is dat overheidsdiensten niet onmiddellijk geconfronteerd worden met de gevolgen van hun eventuele inefficiëntie. In de privé-sector leidt dit onmiddellijk tot hogere kosten en dus ook tot hogere prijzen dan een concurrent. In de overheidssector zijn er meestal geen concurrenten en worden diensten gratis aangeboden. Inefficiënties komen daardoor alleen sluipend tot uiting onder de vorm van een steeds zwaardere belastingdruk voor een nauwelijks betere dienstverlening.

Een aantal instrumenten kunnen helpen om ervoor te zorgen dat overheidsdiensten toch efficiënter gaan werken.

Een eerste instrument is de begroting elk jaar opnieuw van nul af opbouwen. Dat wil zeggen dat je van elke euro die wordt uitgegeven, je gaat afvragen of die nog wel nodig is en of hij nog wel goed wordt besteed.

Een tweede instrument is het structureel invoeren van onafhankelijke auditdiensten die overheidsdiensten in de diepte analyseren en eventuele inefficiënties rapporteren, niet enkel aan de leidinggevende, maar ook aan een onafhankelijk audit-comité dat op zijn beurt rapporteert aan de Ministerraad.

Een derde instrument ten slotte is het responsabiliseren van de leidinggevende van een overheidsdienst om een bepaalde concrete efficiëntie-doelstelling te halen: zoveel beter presteren, met zoveel minder middelen. Voor dit laatste moeten die leidinggevenden echter ook kunnen beschikken over meer performante instrumenten van personeelsbeleid. Op dit moment is het ambtenarenstatuut nog te rigide.

-blijft de overheidsadministratie steken in het wat populair beeld: teveel medewerkers, zware invloed van de politieke partijen?

In dat beeld zit natuurlijk een grond van waarheid. Door de bank genomen zijn onze overheidsdiensten nog te log en hebben ambtenaren nog te vaak een uitgesproken politieke kleur. Een historische last die we nog altijd meedragen.

Anderzijds is het gevaarlijk van te veralgemenen. Er zijn ministeries  die uitstekend draaien, waar veel aandacht is voor efficiëntie en effectiviteit en ook binnen ministeries  zijn er vaak efficiënte en minder efficiënte afdelingen.

Het is zaak om via efficiëntiepacten met elke overheidsdienst de grootste inefficiënties te identificeren en daar gericht op te werken. Een onafhankelijke audit-dienst moet dan op een objectieve wijze opvolgen of de efficiëntiedoelstellingen wel degelijk worden gehaald.

-welke middelen en mensen hebt u voor dit onderzoek?

We hebben momenteel een team van een tiental experts die de auditstructuren moeten helpen uittekenen en op gang brengen en de efficiëntiepacten met de ministeries uitwerken.

Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat de toekomstige interne audit-diensten zoveel als mogelijk bemand worden door bestaand personeel dat specifiek voor interne audit wordt opgeleid. We willen niet nog eens zoveel nieuwe ambtenaren aanstellen…

-is de werkwijze al vastgelegd en werd met de uitwerking gestart?

We hebben ons actieplan opgesteld en zijn, als een eerste stap, al volop bezig met de oprichting van het Auditcomité van de Federale Overheid, het onafhankelijke orgaan waaraan alle Interne Audit-diensten in de toekomst zullen rapporteren.

Tegelijkertijd zullen wij al een aantal eerste transversale audits laten uitvoeren en zullen wij efficiëntieplannen uitwerken met de verschillende overheidsdiensten en deze op basis van een geharmoniseerde methode opvolgen.

-wanneer moeten resultaten bekend zijn?

Nu zijn we nog volop in de opstartfase, maar in de komende jaren zouden de resultaten steeds tastbaarder moeten worden. Meer personeel dat vrijkomt om taken te vervullen die voor de burger belangrijker zijn, meer middelen die vrijkomen om te besteden aan andere sociale noden of om de belastingen te verlagen. Soms moet je eerst goed zaaien om later rijkelijk te kunnen oogsten.

-het feit dat u toegevoegd bent aan de Minister van begroting betekent dat de regering effecten verwachten voor deze en toekomstige begrotingen?

Ik ga er inderdaad vanuit dat alles wat wij nu ondernemen op het vlak van efficiëntie en interne audit in de toekomst een toenemend positief effect zal hebben op de begroting. In die zin is het niet meer dan logisch dat ik ben toegevoegd aan Minister Vanhengel.

-er zijn ook andere regeringsleden (staatsecretarissen Devlies en Clerfayt) bezig met fiscale fraude, modernisering van Financiën…). Hoe is dit onderling afgestemd?

Die twee zaken zijn duidelijk gescheiden. Onze taak is voornamelijk ervoor te zorgen dat de overheid haar centen efficiënter en effectiever besteedt. De taak van Devlies en Clerfayt gaat er vooral om te zorgen dat de overheid de centen binnenkrijgt die ze moet binnenkrijgen.

-ik herinner me nog vaag dat een vroegere Eerste Minister (Tindemans?) via de TV aan de burgers vroeg om verspillingen of mogelijke besparingen binnen de overheid, te laten weten…Gaat u de burger betrekken?

Ik ben ervan overtuigd dat burgers, bedrijven, verenigingen, maar ook en vooral de ambtenaren zélf ons heel wat informatie kunnen geven over inefficiënties binnen bepaalde overheidsdiensten. Zij weten immers hoe een overheidsdienst op het terrein werkt.

Ik ben dan ook van plan een soort efficiëntie-meldpunt te integreren in mijn website en mensen kunnen mij natuurlijk ook altijd e-mailen, een brief schrijven of bellen. Ik ben ervan overtuigd dat ik hier veel inspiratie zal uit kunnen halen.

-Hoe kan de burger nu zijn recht op een degelijke dienstverlening van de overheid, waar maken?

Wie wordt geconfronteerd met slechte dienstverlening of wantoestanden allerhande kan dit altijd melden aan de ombudsdiensten van de federale overheid. Zij ondernemen dan actie om het concrete probleem te verhelpen. Maar de mensen mogen mij altijd in cc zetten van hun klacht zodat wij het probleem structureel kunnen aanpakken.

-De vraag of je lid bent van de regering…of is het overleg beperkt tot de bevoegde Minister van begroting?

Een regeringscommissaris heeft een speciaal statuut en is toegevoegd aan een minister. Om goed op de hoogte te blijven van alles wat er reilt en zeilt binnen de regering, hebben we dan ook een intens contact met onze voogdijminister en onderhouden we goede contacten met de andere vakministers. Wanneer we eigen dossiers naar de ministerraad brengen, gaan we die desgevraagd uiteraard zelf verdedigen.

Veel belangrijker dan mijn titel is echter om me in de komende jaren nuttig te maken voor alle burgers door te zorgen voor een efficiëntere overheid. Als me dat lukt, ben ik een tevreden regeringscommissaris